Onderzoek

Inleiding

Onderzoeksstrategie
In 2018 is de Onderzoeksstrategie van het UMCG met overkoepelende thema Meer Gezonde Jaren (Healthy Ageing of gezond ouder worden) en de drie aandachtsgebieden, Mechanisme van Ziekten, Preventie en Innovatieve (Diagnostiek en) Behandeling verder uitgewerkt. Bij een aantal afdelingen van het UMCG is reeds het middellange termijnperspectief voor hun onderzoek geëvalueerd en deze evaluatie wordt in 2019 bij de overige afdelingen voortgezet. De onderzoeksinstituten hebben de aanpassingen op de nieuwe Onderzoeksstrategie in de Mid-Term Review (MTR) van het standaard evaluatie protocol (SEP) gerapporteerd. Naar aanleiding van de onderzoeksstrategie is een ontwikkelplan in gang gezet waarbij vervanging van grote apparatuur en aanvullende ondersteunende maatregelen centraal staan. In 2018 is het bevorderingsbeleid vernieuwd. Het nieuwe stelsel is gebaseerd op 4 profielen, te weten; onderwijs, kliniek, onderzoek en valorisatie en wordt uitgevoerd door een UMCG-brede adviescommissie. Door de aanstelling van een CSIO en aanpassing van de IT structuur is de ondersteuning van de Research IT sterk verbeterd.

Evaluatie van onderzoek
Onderzoek is een belangrijke kerntaak van het UMCG. Het UMCG kent vijf grote onderzoeksinstituten:
1. GUIDE Institute: Groningen University Institute for Drug Exploration
2. BCN-BRAIN Institute: Behavioural and Cognitive Neurosciences
3. SHARE Institute: Science in Healthy Ageing and healthcaRE
4. W.J. Kolff Institute: Biomaterials
5. CRCG Institute: Cancer Research Center Groningen

Gebaseerd op het SEP (Standard Evaluation Protocol) en het bijbehorende commentaar van de ‘peer-review committee’ is de tussenrapportage (MTR, oftewel Mid-Term Review) van de lopende cyclus geschreven. Dit document is door de universitaire commissie wetenschap en door het College van Bestuur van de RUG goedgekeurd.

3.1 Kwaliteit en Veiligheid

Voor de duurzame opslag en archivering van (grote hoeveelheden) onderzoeksdata zijn 2 faciliteiten gerealiseerd, Research Drive en High Perfomance Computing opslag.  De pilot van de implementatie van het dataopslagsysteem genaamd workspace waarmee in een veilige omgeving gewerkt kan worden met onderzoeksdata is afgerond. Hiermee wordt opslag van (pre-)klinische data volledig geborgd.

Research Register en Research Toolbox
In 2018 zijn in het UMCG Research Register 930 wetenschappelijke onderzoeken geregistreerd. Hiervan zijn 356 WMO-plichtig, waarbij de risicoclassificatie als volgt is gedefinieerd: 16 studies hoog, 99 medium en 241 laag risico. Van de 930 onderzoeken is bij 73% het UMCG zelf de sponsor/verrichter. Per 1 mei 2018 is een nieuw tabblad toegevoegd aan het research register met circa 30 vragen die betrekking hebben op privacy en research data om inzicht en overzicht te realiseren m.b.t. verwerking van persoonsgegevens binnen wetenschappelijk onderzoek om aan de Algemene Wet Verordening gegevens te voldoen. Een nieuwe versie van de Research Toolbox met betere beslisboom, verbeterde checklijsten en documenten is per 25 april 2018 operationeel geworden.

Niet-WMO-plichtig onderzoek
Het UMCG beoogt wetenschappelijk onderzoek te toetsen dat in of vanuit het UMCG plaatsvindt en niet onder de WMO (Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen) valt. In 2018 is een pilot uitgevoerd onder vijf afdelingen en werden een Centrale ethische Toetsingscommissie en drie Lokale ethische Toetsingscommissies ingericht. Deze toetsen de onderzoeksactiviteiten aan het niet-WMO Kaderreglement waarin de regels staan waaraan de onderzoekers moeten voldoen. Na de pilotevaluatie eind 2018 is besloten dat afdelingen vrijwillig kunnen aanhaken.

Implementatie AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming)
In 2018 is een extra impuls gegeven aan de implementatie van de AVG door acht deelprojecten te specificeren die in 2019 de benodigde producten moeten opleveren, waaronder eenduidige informatie voor onderzoekers over veilig data delen met partijen buiten het UMCG. Afstemming vindt plaats met de RUG en met de andere UMCs via de NFU werkgroep Privacy, Ethiek en Recht in Gezondheidsonderzoek.

BROK-coördinatie
Alle klinisch onderzoekers die betrokken zijn bij mensgebonden onderzoek zijn verplicht de basiscursus regelgeving en organisatie voor klinisch onderzoekers (BROK®) te volgen. De cursus bestaat uit een e-learning en een UMCG bijeenkomst, afgesloten met een nationaal examen. Het slagingspercentage van UMCG-deelnemers aan BROK-examens ligt rond de 80%.

Centrale Dienst Proefdieren
In de Centrale Dienst Proefdieren (CDP), een gezamenlijke faciliteit van de RUG en het UMCG, worden met inachtneming van alle geldende regelgeving onderzoeken met proefdieren uitgevoerd. De IvD (Instantie voor Dierenwelzijn), onderdeel van de CDP, draagt zorg voor een verantwoorde en professionele uitvoering van ethisch goedgekeurde experimenten met dieren. Vergunningen worden afgegeven door de landelijke Centrale Commissie Dierproeven (CCD). In 2018 zijn in de CDP 182 dierstudies (IvD-protocollen) en 56 amendementen door de IvD in behandeling genomen. Verder heeft de CDP in 2018 geïnvesteerd in een verbetering van de infrastructuur door o.a. de installatie van een speciale hightech wasmachine voor de vissenunit en het inbouwen van een nieuwe autoclaaf voor de desinfectie van huisvestingskooien voor knaagdieren.

HR Excellence
Het UMCG mag het HR Excellence in Research-logo voeren (geïntroduceerd door de Europese Commissie). Het UMCG is beoordeeld als aantrekkelijke werkomgeving voor onderzoekers uit de hele wereld. De werving is transparant en er zijn veel mogelijkheden voor mobiliteit en loopbaanontwikkeling.

3.2 Publicaties, prijzen en promoties

3.2.1 Publicaties

De groei van het jaarlijks aantal UMCG publicaties in internationaal erkende wetenschappelijke tijdschriften bereikt een plateau fase en is licht gestegen 3444 in 2017 naar 3524 in 2018. Dit past bij de waarneming dat het aantal promoties per jaar ook niet langer toeneemt (sectie 3.2.3.) Het aandeel publicaties in toptijdschriften volgt dezelfde trend.

Sinds 2017 voert het UMCG een beleid dat aansluit op landelijke richtlijnen, waarbij het Open Access publiceren wordt gepromoot. In 2018 was precies 50 % van alle peer reviewed artikelen open access beschikbaar, identiek aan het landelijke percentage (https://www.openaccess.nl/nl/in-nederland/stand-van-zaken)

3.2.2 Persoonlijke subsidies van UMCG, NWO en ERC

Carolien Woolthuis, Charlotte Keyzer en Niels van der Geest kregen in 2018 een Mandema-stipendium uitgereikt. De stipendia ter waarde van € 60.000 ondersteunen arts-onderzoekers om tijdens hun opleiding tot medisch specialist ook klinisch onderzoek te doen. Carlien Woolthuis (Interne Geneeskunde) doet onderzoek naar eiwitproductie in leukemiecellen voor een betere behandeling van acute myeloïde leukemie. Charlotte Keyzer (Interne Geneeskunde) onderzoekt de oorzaak, voorspelling en beïnvloeding van aderverkalking bij niertransplantatie patiënten. Niels van der Geest (Reumatologie) doet onderzoek naar de oorzaak van PMR, een reumatische ziekte, waarbij ontstekingen in schouders en heupen ontstaan.

Hans Jonker van de Afdeling Kindergeneeskunde ontving een Vici-beurs uit de Vernieuwingsimpuls van NWO. Hij krijgt anderhalf miljoen euro om de komende vijf jaar onderzoek te doen naar de farmacologische manipulatie van cellulaire stress in vette leverziekte. Hij hoopt componenten te identificeren en hun potentiële bruikbaarheid in de behandeling van niet-alcoholische leververvetting.  

Romana Schirhagl van de Afdeling Biomaterialen ontving een Vidi-beurs uit de Vernieuwingsimpuls van NWO. De beurs bedraagt € 800.000. Zij gaat gedurende 5 jaar onderzoek doen naar magnetische resonantie signalen die moleculaire structuren onthullen. Deze signalen zijn moeilijk te meten en de hiervoor benodigde apparatuur is duur. Schirhagl stelt een nieuwe methode voor, waarbij signalen van kleine samples sneller kunnen worden gedetecteerd met goedkopere apparatuur. Dit kan gebruikt worden om de synthese van geneesmiddelen te begrijpen of hun kwaliteit te testen.

Inge Holtman van de Afdeling Neurowetenschappen ontving een Veni-beurs ter waarde van €250.000. Dit is een beurs voor excellente onderzoekers die net gepromoveerd zijn. Het onderzoek van Holtman richt zich op de rol van microglia in de ziekte van Alzheimer. Genetische studies suggereren dat microglia, de immuuncellen van de hersenen, een essentiële rol spelen in de ziekte van Alzheimer, maar de rol van individuele genetische variaties is nog onduidelijk. Holtman beoogt de regulatie van microglia in Alzheimer in kaart te brengen door middel van de nieuwste genetische onderzoekstechnieken.

Gwenny Verstappen en Sanne van Dijk ontvingen beide een NWO-Rubiconsubsidie. De Rubicon-beurs is bedoeld om jonge, veelbelovende wetenschappers de mogelijkheid te geven internationale ervaring op te doen. Verstappen gaat in het Walter and Eliza Hall Institute of Medical Research van de Universiteit van Melbourne, Australië, onderzoeken hoe lymfocyten bij Sjogren’s syndroom ontsporen. Sanne van Dijk gaat bij het Radiation Oncology Department van het MD Anderson Cancer Center, Universiteit van Texas in de VS onderzoek doen. Zij wil innovatieve predictiemodellen ontwikkelen om met de groeiende hoeveelheid medische beelden beter te voorspellen welke patiënten minder goed op kankerbehandeling reageren. Hiermee selecteert zij hoog-risico patiënten voor een nieuwe, intensieve tumor bestralingsbehandeling.

Rudolf de Boer, hoogleraar Cardiologie, ontving 2 miljoen euro in het kader van een ERC Consolidator grant uit het Europese Horizon 2020 programma. Hij gaat onderzoek doen naar de interactie tussen hartfalen en het ontstaan van kanker. Het is de laatste jaren duidelijk geworden dat patiënten met hartfalen niet zelden overlijden aan kanker; maar dit heeft nog weinig aandacht gekregen. De Boer gaat onderzoeken of er directe en indirecte effecten zijn bij verschillende soorten van hartfalen, op meerdere vormen van kanker.

Een belangrijk moment in het jaar was de opening van de Aletta Jacobs School of Public Health op 5 maart 2018. In dit samenwerkingsverband van het UCMG en de RUG wordt zij aan zij gewerkt met de Hanze Hogeschool en verschillende maatschappelijke partners om kennis over preventie en gezondheidssytemen op een hoger niveau te brengen. Dit gebeurt enerzijds door nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek en anderzijds door probleemgestuurd onderzoek waarin publiek-publieke of publiek-private samenwerkingen de oplossing moeten bieden voor maatschappelijke vragen in dit domein.

Een ander hoogtepunt was de officiële inauguratie van de Lodewijk Sandkuijl leerstoel, een vernoemde leerstoel toegekend door de RUG aan Cisca Wijmenga. Een vernoemde leerstoel is een bijzonder instrument waarmee de universiteit toonaangevende onderzoekers wil eren. Aan het eind van het startsymposium werd een koninklijke onderscheiding uitgereikt aan Cisca Wijmenga, vanwege haar grensverleggende bijdragen aan maatschappij en wetenschap.

3.2.3 Promoties

Het aantal promoties in 2018 bedroeg 195, waarvan 11 cum laude. In 2017 bedroeg dit 191 promoties waarvan 7 cum laude.

3.3 Financiering

In deze paragraaf vindt u een overzicht van de financiering van het onderzoek in het UMCG. De omzet extern gefinancierde projecten is in 10 jaar met € 36 miljoen toegenomen, van € 33 miljoen in 2008 naar ruim € 74 miljoen in 2018. Zie de grafiek hieronder voor het totale overzicht van de ontwikkeling van 2e, 3e en 4e geldstromen:

Ontwikkeling omzet 2e en 3e geldstroom 2007 t/m 2018

3.4 Maatschappelijke impact binnen en buiten het UMCG

Het UMCG deelt kennis en nieuwe inzichten over gezond ouder worden volop met verschillende doelgroepen binnen en buiten het UMCG. Dit betreft aan patiënten, medewerkers en bezoekers, maar ook sportverenigingen, scholen en kinderopvangorganisaties die actief zijn op het terrein van gezonde voeding, bewegen en/of de rookvrije generatie. Artsen, onderzoekers en studenten zijn (via het Healthy Ageing Team) betrokken bij interne projecten en evenementen buiten het UMCG en vertellen over het belang van een gezonde leefstijl bij gezondheid en ziekte.

In paragraaf 3.4.1 worden verschillende initiatieven (binnen en buiten het UMCG) uitgelicht. Een aantal projecten wordt via het Akkoord van Groningen gefinancierd of door de organisaties zelf en daarbij levert het UMCG een ‘in-kind’ bijdrage. Paragraaf 3.4.2. betreft de vertaling van wetenschappelijke resultaten naar voor de maatschappij bruikbare kennis en technologie, ook wel valorisatie genoemd.

3.4.1 Projecten binnen en buiten het UMCG

Rookvrij UMCG
Per 01-01-19 is het UMCG geheel rookvrij. In 2018 is er onderzoek gedaan op basis waarvan beleid is geformuleerd en zijn er informatiebijeenkomsten georganiseerd om draagvlak te creëren. Ook zijn rookruimtes gesloten, abri’s afgebroken (en herbestemd), communicatiemiddelen ontwikkeld en ‘stoppen-met-roken trainingen’ voor medewerkers opgezet. Als pionier is het UMCG een voorbeeld voor andere organisaties, zowel regionaal als landelijk. Het UMCG was (en is) lid van de Kerngroep Rookvrije Stad, waarin verschillende organisaties uit Groningen samenkomen om hun rookvrij beleid af te stemmen. Ook was het UMCG initiator en voorzitter van de landelijke werkgroep Rookvrije Zorg om de implementatie van een bewezen en gedragen ‘rookvrije zorgcultuur’ in de Nederlandse zorginstellingen te versnellen. Vanuit deze rol heeft het UMCG een rol gespeeld in de totstandkoming van het Preventieakkoord. In 2019 blijft  het UMCG ook bij de implementatie hiervan betrokken, met als opdracht het aanjagen van andere UMC’s om ook rookvrij te worden.

UMCG Leefstijlwijzer
De pilot van de UMCG Leefstijlwijzer in 2017 heeft vervolg gekregen in 2018. Op 4 april 2018 werd op een centrale locatie in het UMCG het informatiepunt UMCG Leefstijlwijzer geopend (Fonteinstraat 11/ingang Oostersingel). Patiënten, maar ook begeleiders, bezoekers en UMCG medewerkers kunnen vier ochtenden in de week tijdens het inloopspreekuur terecht bij een leefstijladviseur voor (gratis) leefstijladvies. In lijn met de UMCG Healthy Ageing gedachte is het doel van deze laagdrempelige interventie mensen bewust(er) te maken van het belang van een gezonde leefstijl. In de periode van 16 april tot 20 december 2018 zijn er 513 bezoekers geweest. Onder de stakeholders is er (veel) groeiend draagvlak en enthousiasme. Liefst 16 poliklinieken/beroepsgroepen sloten zich in 2018 aan. Daarnaast is de UMCG Leefstijlwijzer op een aantal congressen en bijeenkomsten aanwezig geweest en stond ze tijdens de Healthy Ageing Week (als onderdeel van een Europees project van EIT Health) midden op de Grote Markt waar 350 mensen werden voorzien van leefstijladvies. We kunnen concluderen dat de UMCG Leefstijlwijzer zich als een olievlek verspreidt. In 2019 ligt de focus op doorontwikkeling van de UMCG Leefstijlwijzer, mogelijk met advies voor specifieke patiënten- en medewerkersgroepen en het mogelijk maken van follow-up. De interventie zal een plek krijgen binnen het nader te specificeren ‘Leefstijl als Medicijn’ project.

Healthy Monday
Om elkaar vaker te inspireren op gezondheidsthema’s op het werk zijn we in 2018 gestart met Healthy Monday: elke eerste maandag van de maand stond in het teken van Healthy@work. Het doel van Healthy Monday is het vergroten van de zichtbaarheid van Healthy@work. Met een markt in de Fonteinstraat en activiteiten verspreid door het UMCG (bijv. lezingen en een ‘doe de wave’-kar) werden medewerkers geïnspireerd om Healthy@work te worden en geïnformeerd over de mogelijkheden daartoe. In 2018 werden er zes Healthy Monday’s georganiseerd. In 2019 volgt een nieuwe reeks.

Medische Publieksacademie
Het UMCG heeft  tien jaar geleden samen met Dagblad van het Noorden de Medische Publieksacademie opgericht. Met deze academie wil het UMCG een brug slaan tussen het toponderzoek dat in het UMCG plaatsvindt en de interesse hiervoor bij het publiek. De lezingen zijn geschikt voor iedereen, medische kennis is niet nodig om de lezingen te kunnen volgen. De onderwerpen worden mede bepaald door de wensen van het publiek. In 2018 vonden 12 lezingavonden plaats over de medische thema’s stoppen met roken, longtransplantatie, oorsuizen, depressie bij jongeren, dementie: dilemma’s voor en na de diagnose, beroerte, opereren of niet?, leverkanker, voeding bij gezondheid en ziekte, hartklepafwijkingen, zeldzame bewegingsstoornissen en parodontitis. Net als in de afgelopen jaren waren de lezingen in 2018 ook weer druk bezocht. In de afgelopen tien jaar zijn er zo’n 120 lezingen geweest, die zijn bezocht door ruim 45.000 mensen. De lezingen van 2018 zijn terug te zien op het YouTube-kanaal van het UMCG (klik hier voor het UMCG YouTube-kanaal).

Medische Jeugdacademie
Het UMCG startte in 2017 met een nieuwe activiteit: de Medische Jeugdacademie. Zo wil het UMCG kinderen van groep 7 en 8 van de basisschool kennis laten maken met het menselijk lichaam en gezond ouder worden. Drie keer per jaar kan een groep van 80 kinderen een les over een medisch onderwerp volgen van een arts, in een collegezaal. In een aansluitend practicum doen de kinderen proefjes over het onderwerp van die dag. In 2018 ging de MJA over organen & transplantaties, hart & bloedsomloop en het skelet & bewegingsapparaat.

Noorderzon
In augustus 2018 heeft het UMCG (vanuit het Healthy Ageing Team) samen met partners van het Akkoord van Groningen en zelfstandig ondernemers ‘het gezondste en gelukkigste plekje van Noorderzon’ gecreëerd. ’s Middags werd er in de Horatiotent een kindermiddag georganiseerd. Doel: kinderen spelenderwijs het belang van een gezonde leefstijl bijbrengen. Kinderen konden zelf een smoothie bij elkaar fietsen, het DNA van een banaan ontrafelen, deden de Noorderzonnegroet, schreven gezonde gedichten en ontdekten hoe het is om oud te zijn. ’s Avonds organiseerde de Aletta School of Public Health een lezing over gelukkig en gezond ouder worden. In 2019 is het UMCG met partners wederom op Noorderzon te vinden.

Healthy Ageing Week 2018: Samen Stralen!
Van 6 tot en met 14 oktober 2018 vond de tweede Healthy Ageing Week plaats. Deze werd georganiseerd door het UMCG (coördinator), RUG, Hanzehogeschool Groningen, Gemeente Groningen en Healthy Ageing Netwerk Noord-Nederland (HANNN). Doel van de week was om kinderen en hun ouders te laten proeven van de kennis die Groningen rijk is over gezond ouder worden en ze te laten zien hoe spannend wetenschap op dit gebied is. Thema was de gezonde omgeving. De week begon met de opening van de Gezonde Huiskamer op de Grote Markt, waar inwoners van Groningen gedurende de hele week een leefstijlcheck konden doen en eindigde met de 4 Mijl van Groningen. In de tussentijd kregen kinderen bij kinderopvangorganisaties SKSG en Kids First kookworkshops. Bij deze organisaties, maar ook op dertien basisscholen organiseerde het UMCG bovendien Doktersdates. Kinderen konden artsen van het UMCG tijdens deze dates de doktersjas van het lijf vragen over hun beroep en over wat je kunt doen om gezond te blijven.  De week was zeer succesvol; er zijn veel bezoekers op afgekomen, bewoners (kinderen) in de wijken zijn bereikt en er is veel media-aandacht gegenereerd. In 2019 volgt een derde editie van de Healthy Ageing Week met het thema mentale gezondheid.

Weekend van de Wetenschap
Het UMCG nam deel aan het landelijke Weekend van de Wetenschap. Tijdens dit publieksevenement bezochten 800 kinderen en volwassen het UMCG (locatie ERIBA), waar ze met de hulp van onderzoekers van ERIBA en het UMCG proefjes deden, puzzels maakten, en alles leerden over onder meer transplantatiegeneeskunde, infectiepreventie en bewegingswetenschappen. Het weekend was tevens de start van de Healthy Ageing Week in de stad Groningen, met gezonde activiteiten voor iedereen.

Healthy Ageing Lezingen
In 2016 is gestart met Healthy Ageing Lezingen in het UMCG voor medewerkers en studenten. Het Healthy Ageing Team nodigt twee keer per jaar experts van buiten de deur uit om van hen te leren hoe je patiënten stimuleert tot een gezonde leefstijl.  De lezingen vinden plaats in het voorjaar en najaar. Thema’s die de afgelopen jaren voorbij kwamen, zijn roken, obesitas, bewegen, mentale gezondheid. In 2018 volgden de thema’s voeding als medicijn (Tamara de Weijer) en slaap (Ysbrand van der Werf). De lezingen worden steevast bezocht door 250 – 400 collega’s. In 2019 volgen weer twee lezingen.

KennisInZicht
KennisInZicht is het online magazine van het UMCG dat wetenschappelijk onderzoek toegankelijk maakt voor een breed publiek. KennisInZicht brengt nieuws, achtergronden en interviews over wetenschappelijk onderzoek in het UMCG.  KennisInZicht werd in 2018, mede door de nieuwsbrief en het twitteraccount @KennisInZicht ruim  175.559 keer bezocht door 155.538 gebruikers. Er zijn ruim 300.000 paginaweergaven geweest. De onderwerpen worden thematisch gepresenteerd. Alle thema’s hebben een relatie met de onderzoeksstrategie en de speerpunten van het UMCG. Zie www. kennisinzicht.umcg.nl voor meer informatie.

Healthy Ageing Site
Het UMCG plaatst regelmatig nieuwe verhalen over gezond ouder worden op http://www.healthyageing.umcg.nl. Artsen, verpleegkundigen, fysiotherapeuten en voedingsassistenten vertellen wat zij doen om hun patiënten voor, tijdens en na een behandeling tot een gezonde leefstijl te motiveren en waarom dit zo belangrijk is. Onderzoekers delen de laatste inzichten over gezond ouder worden en (ex-) patiënten vertellen wat een ziekte met hen doet / heeft gedaan en hoe een gezonde leefstijl bijdroeg aan herstel. Verder vertellen jong en oud wat ze doen om gezond en gelukkig te blijven.

AHA Magazine
Het UMCG deelt tweemaal per jaar verhalen over gezond ouder worden via AHA-magazine (een product van HANNN). Dit is een bijlage die tweemaal per jaar verschijnt bij het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant en bij meer dan 175.000 huishoudens op de deurmat valt. In 2018 werd een van de bijlages compleet gewijd aan de Healthy Ageing Week. In de bijlage verschenen o.a. verhalen over Zpannend Zernike, de Doktersdates en een fotoserie van Kees van de Veen over de Gezonde Omgeving. Deze serie werd bedacht door HANNN, het Healthy Ageing Team en Van de Veen zelf. Ook in 2019 zal weer een bijlage verschijnen over de Healthy Ageing Week.

In het nieuws
Het UMCG is geregeld met onderzoeksprestaties in het nieuws. Een voorbeeld daarvan was het bericht over de DNA-dragerschapstest. Deze test maakt het voor stellen in Nederland mogelijk om al vóór de zwangerschap te laten onderzoeken of er een verhoogde kans is op het krijgen van een ernstig ziek kind. De dragerschapstest onderzoekt in het bloed van beide partners of zij drager zijn van dezelfde ernstige erfelijke ziekte. Wanneer dit het geval is, dan is de kans dat een baby die ziekte daadwerkelijk krijgt steeds 25 procent. Deze stellen worden verwezen naar het UMCG voor advies en hulp bij de beslissing wat te doen met deze uitslag. Het UMCG startte in 2016 een onderzoek naar de dragerschaptest. Vanaf mei 2018 is  het voor alle stellen in Nederland mogelijk om via zes hiertoe getrainde huisartsen een DNA-dragerschapstest te doen. 

3.4.2 Valorisatie en werkgelegenheid

Center for Development and Innovation (CDI)
Zoals vastgelegd in de Wet op het Hoger Onderwijs is valorisatie van kennis en expertise, naast onderwijs/opleiding, onderzoek en zorg, een kerntaak van een UMC. In lijn met dit beleid is de vertaling van wetenschappelijke resultaten naar voor de maatschappij bruikbare kennis en technologie de afgelopen jaren een belangrijk vereiste geworden. Zowel de nationale overheid, de EU als ook andere subsidieverstrekkers zoals collectebusfondsen vragen onderzoekers actief te werken aan de toepassing van onderzoeksresultaten. De valorisatieactiviteiten van het UMCG zijn belegd bij het Center for Development and Innovation (CDI). Het UMCG werkt op dit terrein samen met de RUG en Hanzehogeschool binnen Northern Knowledge.

Naast actieve screening van resultaten op toepasbaarheid richt het CDI zich vooral op de ontwikkeling en het onderhouden van samenwerkingsverbanden met het bedrijfsleven. Medewerkers van CDI hebben ook in 2018 afdelingen geïnformeerd over mogelijkheden om IP (intellectueel eigendom) te vestigen en over het IP-beleid van het UMCG en de RUG. Ruim 120 UMCG-medewerkers zijn geadviseerd over intellectueel eigendom-issues en desgewenst begeleid bij het beschermen van hun intellectueel eigendom. In 2018 zijn vijf octrooiaanvragen ingediend en zijn twaalf IP-licentiecontracten afgesloten met bedrijven. Daarnaast zijn drie start-ups opgericht die gebruik maken van in het UMCG ontwikkelde kennis en expertise.

Valorisatie indicatoren

Valorisatie indicatoren
  2014 2015 2016 2017 2018
Samenwerking met non-profit organisaties 200 209 242 225 445
Samenwerking met profit organisaties 519 582 609 643 735
Octrooi aanvragen 7 14 8 8 9
Licentieovereenkomsten 4 8 9 11 11
Ondernemerschap, spin-off bedrijven 3 1 2 4 3

Voor het organiseren van de samenwerking met het bedrijfsleven werkt het UMCG met een vijftal thema’s: Farma, Diagnostiek, Medische Technologie, Voeding en ICT. Binnen elk van deze thema’s ontwikkelt het CDI samenwerkingsverbanden met bedrijven, zowel met regionale (vooral MKB-bedrijven) als met multinationals. In 2018 is het aantal samenwerkingsprojecten met bedrijven verder gegroeid. Door een aantal omvangrijke meerjarige projecten, vooral op het terrein van microbiomics, is ook de financiële impact van het PPS-portfolio fors toegenomen.  In 2019 zal het CDI samen met de collega’s van het Loket Contractresearch en het Bureau Externe Projectfinanciering de workflow voor contractering, projectmanagement en monitoring stroomlijnen. Voor het doorontwikkelen van publiek-private samenwerkingen heeft het CDI samen met het Bureau Externe Projectfinanciering middelen vanuit de PPS-regeling (voorheen TKI-regeling; Topconsortia voor Kennis en Innovatie) verworven.

Naast technology transfer en publiek-private samenwerking zet het CDI in op het ontwikkelen van een aantal zwaartepunten voor toegepast onderzoek en innovatie zoals biomarkerontwikkeling, 3D-printen & 3D-visualisatie, e-Health, biobanking en drug development. Deze speerpunten, georganiseerd in Innovation Centers, dragen bij aan het Healthy Ageing programma van het UMCG en bieden innovatiekansen voor het bedrijfsleven en voor het UMCG zelf. Het CDI werkt hierbij intensief samen met afdelingen in het UMCG en externe partijen, waar mogelijk ondersteund door subsidies en/of private investeringen. Zo is in 2018 samen met regionale partners een innovatie-ecosysteem opgezet dat innovaties op het terrein van ‘Personalized and Connected Health’, m.n. applicaties en devices gekoppeld aan persoonlijke gezondheidsomgevingen, zal aanjagen en ondersteunen. De hiervoor verworven regionale financiering is essentieel voor de co-financiering van de derde screeningsronde van het Lifelines bevolkingscohort. In 2018 is samen met het regionaal bedrijfsleven gestart met het opzetten van een vergelijkbaar ecosysteem voor de ontwikkeling en productie van persoon-specifieke implantaten. In 2018 hebben de proeftuinen Newborn en d-Healthlab zich vooral gericht op het opzetten van de infrastructuur voor dienstverlening. Het team van Move2Innovate heeft de juridische structuur voor de proeftuin gerealiseerd. In nauwe samenwerking met regionale MKB-bedrijven zijn een aantal innovatieprojecten ontwikkeld die financiering hebben aangevraagd bij het EFRO-programma.

Innovation Centers
De combinatie van top-expertise en geavanceerde faciliteiten met toepassingsgericht ondernemerschap vormen goede ingrediënten voor succesvolle publiek-private samenwerkingen in de Innovation Centers. Het in 2015 opgerichte Biomarker Bay heeft haar opdrachtenportfolio in 2018 verder uitgebreid en reeds meerdere projecten met industriële partners afgerond. Ook het in 2017 opgerichte Tracer (www.tracergroningen.com), een Innovation Center waarin chirurgie, MDL, de apotheek en CDI samenwerken aan het doorontwikkelen en toepassingsrijp maken van fluorescent gelabelde tracers gecombineerd met fluorescentie imaging heeft in 2018 de eerste opdrachten uitgevoerd. Tevens is in 2018 de spin-out Tracer Europe opgericht die de ontwikkelde technologie als CRO gaat vermarkten.

Innovatieve geneesmiddelen
Voor het aanjagen van de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen wordt intensief samengewerkt met MKB-bedrijven in de regio. Voor het versterken van projecten op het gebied van geneesmiddelontwikkeling zijn in de Pharma Portal twee ervaren business developers actief. Zij hebben ook in 2018 weer tientallen projecten begeleid. Een aantal van deze projecten is begeleid naar een volgende fase. Voor de financiering van dergelijke projecten is in 2017 het Pharma Connect Capital fonds opgericht met investeringen van regionale bedrijven, overheden en instellingen.

EIT Health
Ook in 2018 heeft het UMCG het EIT Health projectportfolio uitgebreid met een aantal nieuwe projecten. Binnen de lopende projecten is hard gewerkt aan het realiseren van valorisatie en mogelijkheden voor continuering, zowel binnen EIT-verband als in zelfstandige vorm. In het kader van het Pointlab-programma dat zich richt op het promoten van publiek-private samenwerkingen met biobanken en populatie data heeft het CDI in september een goed bezocht symposium georganiseerd. De actieve houding en kwalitatief hoogwaardige bijdragen hebben er toe geleid dat UMCG en RUG per 1 januari  2019 core-partner van EIT Health worden.

Triade
Veel valorisatie projecten worden door het CDI in nauwe samenwerking uitgevoerd met de Stichting Triade. Dit is een netwerkorganisatie die onderzoekers en (startende) ondernemers ondersteunt bij de ontwikkeling van producten, administratie, huisvesting en financiering. Triade investeert zelf of via investeringsfondsen in startups op het gebied van life sciences en Healthy Ageing. Voor innovaties op het gebied van de medische technologie heeft Triade zich aangesloten bij het in 2017 opgerichte Blue Sparrows fonds. In het voorjaar van 2018 heeft CDI in samenwerking met de Blue Sparrows, ondernemers van de Life Co-operative en het UGCE een drie-daags bootcamp voor jonge MedTech ondernemers georganiseerd.

Triade speelt ook een belangrijke rol als de aanjager bij de verdere vorming van Campus Groningen, een samenwerkingsverband tussen de Healthy Ageing Campus rond het UMCG complex en de Zernike Campus in het noorden van de stad. Uit een recent onderzoek van Buck Consultants neemt Campus Groningen binnen Nederland een vooraanstaande positie in op gebied van valorisatie activiteiten.

Northern Knowledge
Northern Knowledge (voorheen Consortium voor Valorisatie en Ondernemerschap, CVO) is het valorisatieprogramma van de Rijksuniversiteit Groningen, UMCG en Hanzehogeschool Groningen. Northern Knowledge verbindt de verschillende valorisatie-activiteiten van de instellingen zoals financiering van innovatieve ondernemers, ondernemerschaps-bevordering, campus-ontwikkeling en stimulering van samenwerking van de kennisinstellingen met het bedrijfsleven.